BTĐKT - Việc triển khai Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 11/2026/QH16 từ ngày 1/3/2027 đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Trong đó, thi đua đổi mới, nâng cao chất lượng thực thi công vụ, đẩy mạnh quản lý rủi ro và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là những nội dung quan trọng, góp phần xây dựng ngành Hải quan hiện đại, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và phát triển kinh tế.

Cán bộ hải quan thi hành nhiệm vụ

Đổi mới phương thức quản lý, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 11/2026/QH16 xác định kiểm tra, giám sát hải quan được thực hiện trên cơ sở quản lý rủi ro. Đây là định hướng quan trọng nhằm đổi mới phương thức quản lý, giúp cơ quan Hải quan lựa chọn biện pháp kiểm tra phù hợp với từng đối tượng, từng lô hàng, thay vì áp dụng cùng một mức độ kiểm soát đối với tất cả các trường hợp.

Theo đó, quản lý rủi ro được thực hiện xuyên suốt từ khâu xác định, đánh giá rủi ro đến lựa chọn biện pháp kiểm tra, giám sát và kiểm tra sau thông quan. Việc phân loại mức độ rủi ro tạo cơ sở để cơ quan Hải quan tập trung nguồn lực vào những trường hợp có dấu hiệu bất thường hoặc cần xác minh, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho những lô hàng đáp ứng yêu cầu quản lý.

TS. Nguyễn Minh Thảo, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Phát triển Doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính), cho rằng điểm đáng chú ý của cách tiếp cận này là đặt trọng tâm vào mức độ rủi ro của từng trường hợp. Những lô hàng không có dấu hiệu cần kiểm tra sâu có thể được xử lý theo phương thức phù hợp, trong khi nguồn lực kiểm tra được dành cho các trường hợp có dấu hiệu bất thường hoặc cần xác minh.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, việc đổi mới phương thức kiểm tra có ý nghĩa trực tiếp đối với tốc độ lưu chuyển hàng hóa. Thời gian chờ kiểm tra tại cửa khẩu ảnh hưởng đến lịch vận chuyển, kế hoạch giao nhận và chi phí lưu kho, lưu bãi của doanh nghiệp. Khi hoạt động kiểm tra được thực hiện có trọng tâm, phù hợp với mức độ rủi ro, doanh nghiệp có thêm điều kiện chủ động tổ chức sản xuất, kinh doanh và chuỗi cung ứng.

Từ góc độ thi đua, yêu cầu đặt ra đối với các đơn vị Hải quan là chủ động đổi mới phương pháp làm việc, nâng cao chất lượng phân tích, đánh giá rủi ro, thực hiện đúng quy trình nghiệp vụ và bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức thực hiện. Hiệu quả cải cách không chỉ thể hiện ở việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ mà còn ở khả năng kiểm soát đúng đối tượng, đúng trọng tâm, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Đẩy mạnh hậu kiểm, nâng cao trách nhiệm trong thực thi công vụ

Cùng với đổi mới phương thức kiểm tra trước thông quan, việc tăng cường kiểm tra sau thông quan là một nội dung quan trọng trong định hướng hiện đại hóa hoạt động quản lý hải quan.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 11/2026/QH16 xác định kiểm tra sau thông quan là một trong những biện pháp quản lý được lựa chọn trên cơ sở rủi ro. Theo đó, cơ quan Hải quan có thể tiếp tục kiểm tra những trường hợp cần thiết sau khi hàng hóa đã được thông quan, bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước nhưng không làm phát sinh những khâu kiểm tra không cần thiết tại cửa khẩu. Hậu kiểm tạo điều kiện để cơ quan Hải quan có thêm thời gian, điều kiện nghiệp vụ xem xét đầy đủ hồ sơ, chứng từ và quá trình thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu. Những vấn đề cần đối chiếu, xác minh hoặc đánh giá chuyên sâu có thể được thực hiện sau thông quan, trong khi các trường hợp có dấu hiệu rủi ro vẫn được kiểm soát bằng những biện pháp phù hợp.

Đối với doanh nghiệp, phương thức quản lý này đặt ra yêu cầu nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, chủ động chuẩn hóa, lưu giữ hồ sơ, chứng từ và thông tin liên quan, bảo đảm khả năng cung cấp, giải trình khi cơ quan Hải quan thực hiện kiểm tra theo quy định.

Ở góc độ quản lý, hậu kiểm góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, tăng khả năng phát hiện và xử lý những vấn đề cần đánh giá sâu, đồng thời giảm áp lực kiểm tra tại thời điểm hàng hóa chờ thông quan.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ cán bộ, công chức Hải quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Việc nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực phân tích dữ liệu, kỹ năng đánh giá rủi ro và ý thức trách nhiệm trong thực thi công vụ sẽ góp phần bảo đảm hoạt động hậu kiểm được tiến hành đúng quy định, khách quan, minh bạch và hiệu quả.

Thông qua các phong trào thi đua gắn với nhiệm vụ chuyên môn, các đơn vị Hải quan có điều kiện phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, nâng cao chất lượng tham mưu và tổ chức thực hiện, từng bước đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh cải cách, hiện đại hóa.

Gắn phong trào thi đua với mục tiêu cải cách, hiện đại hóa Hải quan

Định hướng cải cách của ngành Hải quan đặt ra yêu cầu chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm thời gian thông quan, giảm chi phí lưu kho, lưu bãi và tập trung nguồn lực vào những khâu, đối tượng, lĩnh vực có rủi ro.

Để các quy định mới thực sự phát huy hiệu quả khi Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, công tác chuẩn bị và tổ chức thực hiện cần được triển khai đồng bộ, từ hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức đến tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao chất lượng phối hợp giữa các đơn vị.
Trong quá trình đó, phong trào thi đua cần được gắn chặt với nhiệm vụ chính trị, chuyên môn của từng đơn vị, từng vị trí công tác; chú trọng khuyến khích sáng kiến cải tiến quy trình, nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính và xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, trách nhiệm.
Việc đánh giá kết quả thi đua cần gắn với hiệu quả thực chất trong thực thi nhiệm vụ, chất lượng giải quyết thủ tục, mức độ tuân thủ pháp luật và hiệu quả quản lý rủi ro. Qua đó, kịp thời phát hiện, biểu dương và nhân rộng những tập thể, cá nhân có sáng kiến, giải pháp thiết thực, đóng góp tích cực vào quá trình cải cách, hiện đại hóa ngành Hải quan.

Khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan số 11/2026/QH16 chính thức có hiệu lực, quản lý rủi ro sẽ tạo cơ sở để giảm kiểm tra dàn trải tại cửa khẩu, lựa chọn đúng trường hợp cần kiểm soát và tăng cường vai trò của hậu kiểm. Đối với doanh nghiệp, đây là điều kiện để nâng cao tính chủ động trong hoạt động xuất nhập khẩu; đối với cơ quan Hải quan, đây là cơ hội để tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng quản lý và hiệu quả thực thi công vụ.

Thi đua đổi mới, nâng cao chất lượng thực thi chính sách và cải cách thủ tục hành chính sẽ góp phần đưa các quy định của Luật Hải quan vào cuộc sống, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan.

PV